Στη σύγχρονη ψηφιακή εποχή, η χρήση οθονών από παιδιά γίνεται όλο και πιο διαδεδομένη καθώς μέσα από την τεχνολογία τα παιδιά μπορούν από πολύ μικρή ηλικία να παίξουν παιχνίδια στο τηλέφωνο ή στο τάμπλετ, να παρακολουθήσουν βίντεο στα social media, ακόμη και να ακούσουν ηχογραφημένα παραμύθια από σχετικές εφαρμογές. Παρά τις δυνατότητες που δίνει η σημερινή τεχνολογία σε γονείς και παιδιά, η υπερβολική χρήση της οθόνης μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στην ανάπτυξη του εγκεφάλου τους και κατά συνέπεια σε ορισμένες γνωστικές λειτουργίες.
Μελέτες της τελευταίας δεκαετίας δείχνουν πως η υπερβολική χρήση της οθόνης από παιδιά έχει συνδεθεί με δυσκολίες στην συγκέντρωση, την προσοχή, την διαπροσωπική επικοινωνία και την ανάπτυξη του λεξιλογίου. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα, έχει παρατηρηθεί ακόμα και μείωση του όγκου του εγκεφάλου και χαμηλότερη επίδοση σε δοκιμασίες που απαιτούν ικανότητα στην επίλυση προβλημάτων.
Ως προς την γνωστική ανάπτυξη των παιδιών, όσο πιο νωρίς στην ζωή τους γίνεται η κατάχρηση οθονών, τόσο πιο έντονο είναι το αποτέλεσμα στην ανάπτυξη των εγκεφαλικών περιοχών που σχετίζονται με τις λειτουργίες αυτές. Ιδιαίτερα τα πρώτα χρόνια ανάπτυξης του παιδιού η υπερέκθεση σε οθόνες μπορεί να έχει μόνιμο αντίκτυπο καθώς τότε τίθενται τα θεμέλια για την λειτουργία του εγκεφάλου. Για την υγιή ανάπτυξη του εγκεφάλου, απαιτούνται ερεθίσματα που βρίσκονται στο φυσικό περιβάλλον και όχι στον ψηφιακό κόσμο.
Επιπλέον, σύμφωνα με την Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία, οι δυσκολίες που αναφέρονται σε παιδιά με υπερβολική χρήση οθόνης δεν είναι μόνο γνωστικές αλλά και κοινωνικοσυναισθηματικές. Πιο συγκεκριμένα, η αυξημένη χρήση της οθόνης από παιδιά είχε συνδεθεί με υψηλότερα ποσοστά κοινωνικοσυναισθηματικών δυσλειτουργιών. Σε αντίθεση με τις γνωστικές λειτουργίες, τα κοινωνικά και συναισθηματικά προβλήματα που σχετίζονται με τη χρήση οθόνης εμφανίζονται κυρίως σε μεγαλύτερα παιδιά, ηλικίας 6 έως 10 ετών. Αντίστοιχα, φαίνεται πως η χρήση οθόνης και διαδικτύου αυξάνεται όταν ήδη υπάρχουν δυσκολίες σε κοινωνικό και συναισθηματικό επίπεδο, καθώς χρησιμοποιούνται ως μηχανισμός αντιμετώπισης της δυσφορίας.
Μέσα στο πλαίσιο αυτό, οι γονείς έχουν την δυνατότητα να βοηθήσουν στην θεμελίωση μιας υγιούς σχέσης του παιδιού τους με την χρήση οθόνης. Ένας αντισταθμιστικός παράγοντας στην χρήση των τάμπλετ και των έξυπνων κινητών είναι η φυσική δραστηριότητα και οι κοινωνικές επαφές. Μέσα από το παιχνίδι στο εξωτερικό περιβάλλον, την αλληλεπίδραση γονέων- παιδιού, ακόμη και το διάβασμα βιβλίων σε φυσική μορφή, όχι μόνο μπορεί να μειωθεί η χρήση των οθονών αλλά και να προαχθεί η κοινωνική και σωματική του ανάπτυξη. Παράλληλα, ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία που διαμορφώνουν την συμπεριφορά του παιδιού φαίνεται να είναι η συμπεριφορά των γονέων όταν εκείνα βρίσκονται μπροστά. Βλέποντας να δίνεται έμφαση στον ποιοτικό χρόνο με τους συγγενείς και τους φίλους, ένα παιδί μπορεί να κατανοήσει πόσο πιο ενδιαφέρουσα μπορεί να είναι η διαπροσωπική επικοινωνία σε σχέση με ένα βίντεο στην οθόνη του υπολογιστή. Τέλος τα σαφή όρια και οι οδηγίες με σαφείς εξηγήσεις προς το παιδί για την τήρησή τους, φαίνεται ότι βοηθούν εξίσου το παιδί να ισορροπήσει τον χρόνο της οθόνης με άλλες δραστηριότητες όπως η σχολική μελέτη, η γυμναστική και η φροντίδα του σπιτιού.
Μπορεί η σύγχρονη εποχή να χαρακτηρίζεται από καταιγιστικές αλλαγές και ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις όμως η ουσιαστική επαφή του παιδιού με την φύση και τους σημαντικούς άλλους έχει καίρια σημασία τόσο για την γνωστική όσο και για την κοινωνική, συναισθηματική και σωματική του ανάπτυξη. Οι γονείς έχουν την δύναμη να προφυλάξουν και να προστατέψουν τα παιδιά από την υπερβολική χρήση της οθόνης, έχοντας ως σύμμαχο τις φυσικές αλληλεπιδράσεις και τον ποιοτικό χρόνο που περνούν μαζί.
Πηγές:
https://www.apa.org/news/press/releases/2025/06/screen-time-problems-children
https://www.researchgate.net/publication/395858255_Impact_of_Screen_Time_on_Development_of_Children