Γράφει η Ευαγγελία Καλλιτσουνάκη, φοιτήτρια Ψυχολογίας ΕΚΠΑ
Είναι αλήθεια πως όλοι έχουμε ανάγκη από πραγματική σύνδεση και επικοινωνία. Ένα μεγάλο πλεονέκτημα που μας έχουν προσφέρει τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, είναι η εύκολη και ταχεία αλληλεπίδραση με ανθρώπους από όλο τον κόσμο. Μέσα από το διαδίκτυο μπορεί κανείς να βρει άτομα με κοινά ενδιαφέροντα, χόμπι, κοινή αίσθηση του χιούμορ, και γενικά πρόσωπα που πραγματικά δίνουν την αίσθηση πως τα γνωρίζεις προσωπικά. Τα ψηφιακά μέσα όμως, προσφέρουν και μία ανωνυμία, η οποία μπορεί να καταστεί μοιραία αν δεν είναι κανείς αρκετά προσεκτικός.
Παρόλο που οι διαδικτυακές φιλίες συχνά αντιμετωπίζονται με επιφύλαξη, η σύγχρονη ψυχολογική έρευνα αναδεικνύει ότι μπορούν να συμβάλλουν σημαντικά στην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη και στη συναισθηματική ευημερία του ατόμου. Οι διαδικτυακές κοινότητες ενισχύουν το αίσθημα του «ανήκειν» και της κοινωνικής υποστήριξης, καθώς επιτρέπουν στους ανθρώπους να έρθουν σε επαφή με άτομα που μοιράζονται κοινά ενδιαφέροντα, αξίες ή εμπειρίες. Ειδικά για όσους βιώνουν κοινωνικό άγχος, παλεύουν με συναισθήματα μοναξιάς ή γεωγραφική απομόνωση, οι σχέσεις αυτές μπορούν να λειτουργήσουν ως ένας ασφαλής χώρος έκφρασης και αλληλεπίδρασης, συμβάλλοντας στην μείωση των αισθημάτων απομόνωσης και την ενίσχυση της αυτοεκτίμησης.
Όσο όμορφο και αν είναι το να συνδέεσαι με άλλους ανθρώπους όμως, η διαδικτυακή επικοινωνία χαρακτηρίζεται από στοιχεία που διαφοροποιούνται σημαντικά από τη διαπροσωπική επαφή. Η απουσία μη λεκτικών σημάτων, όπως οι εκφράσεις του προσώπου, ο τόνος της φωνής και η γλώσσα του σώματος, μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένες ερμηνείες ή σε εξιδανίκευση του συνομιλητή. Σύμφωνα με τη θεωρία της υπερπροσωπικής επικοινωνίας του J. Walther (hyper-personal communication, 1996), οι άνθρωποι στο διαδίκτυο τείνουν να παρουσιάζουν επιλεκτικά πτυχές του εαυτού τους, ενώ παράλληλα οι συνομιλητές τους συμπληρώνουν τα κενά πληροφοριών δημιουργώντας συχνά μια εξιδανικευμένη εικόνα του άλλου. Ως αποτέλεσμα, οι διαδικτυακές σχέσεις αναπτύσσονται με γρήγορους ρυθμούς και δημιουργούν έντονο συναισθηματικό δεσμό, χωρίς να έχουν δοκιμαστεί στις συνθήκες της καθημερινής ζωής.
Παράλληλα, ο κίνδυνος που κρύβεται πίσω από την ανωνυμία που προσφέρουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι σημαντικός. Η δυνατότητα απόκρυψης ή παραποίησης της πραγματικής ταυτότητας μπορεί να διευκολύνει φαινόμενα εξαπάτησης, παραπλάνησης ή διαδικτυακής εκμετάλλευσης. Ιδιαίτερα οι ανήλικοι, συνήθως έφηβοι χρήστες είναι πιθανότερο να εμπιστευτούν άτομα που παρουσιάζονται ως συνομήλικοι ή ως πρόσωπα με κοινά ενδιαφέροντα, χωρίς να μπορούν πάντα να αξιολογήσουν την αξιοπιστία τους. Για τον λόγο αυτό, διεθνείς οργανισμοί ψηφιακής ασφάλειας υπογραμμίζουν τη σημασία της προστασίας δεδομένων, της κριτικής αξιολόγησης των διαδικτυακών αλληλεπιδράσεων και της αποφυγής συναντήσεων με αγνώστους χωρίς τη γνώση και τη παρουσία έμπιστων ενηλίκων.
Ποια είναι τα σημάδια πως μία διαδικτυακή φιλία δεν είναι αυτό που φαίνεται;
- Το προαίσθημα σας λέει πως δεν πρέπει να τον/την εμπιστευτείτε
- Σας κάνει ερωτήσεις πολύ προσωπικές ή ερωτήσεις που σας κάνουν να νιώθετε άβολα
- Σας ζητάει προσωπικά σας στοιχεία (π.χ. διεύθυνση, τηλέφωνο)
- Αρνείται να μιλήσετε βιντεοκλήση και τον/την έχετε δει μόνο από φωτογραφίες
- Επιμένει έντονα και συστηματικά να σας γνωρίσει από κοντά
- Ζητάει συνάντηση κάπου απόμερα και να έρθετε μόνοι σας
Είναι πολύ σημαντικό να έχουμε ανθρώπους στη ζωή μας που μπορούμε να μιλήσουμε ανά πάσα ώρα και στιγμή. Παρόλα αυτά, είναι σημαντικό να προσέχουμε τις πληροφορίες που μοιραζόμαστε στο διαδίκτυο και σε ποιόν. Οι αξίες που πρέπει να αναζητούμε σε μία φιλία ή σε μία σχέση με έναν άνθρωπο, είναι η εμπιστοσύνη, η αμοιβαιότητα, η ειλικρινής επικοινωνία και η συναισθηματική υποστήριξη. Είτε διαδικτυακά είτε διά ζώσης, αυτό που όλοι αναζητούμε είναι ουσιαστικές ανθρώπινες σχέσεις που μας κάνουν να αισθανόμαστε ασφάλεια και σιγουριά.
ΠΗΓΕΣ
Reiko Ando, Akira Sakamoto, The effect of cyber-friends on loneliness and social anxiety: Differences between high and low self-evaluated physical attractiveness groups, Computers in Human Behavior, Volume 24, Issue 3, 2008, Pages 993-1009, ISSN 0747-5632, https://doi.org/10.1016/j.chb.2007.03.003.
https://www.psychology.gr/selfhelp/2442-filia-sta-mesa-koinonikis-diktiosis.html
Psaroudaki, K. (2025, July 25). Διαδικτυακοί φίλοι: Που να επικεντρωθούν οι γονείς | SaferInternet4kids. SaferInternet4kids. https://saferinternet4kids.gr/nea/online-friends/
https://www.esafety.gov.au/kids/I-want-help-with/things-to-watch-out-for-with-online-friends
Freitas, A. (2018, October 12). Internet friends aren’t creepy, they’re really cool. The Rampage Online. https://www.therampageonline.com/opinion/2018/10/12/internet-friends-arent-creepy-theyre-really-cool/
https://www.researchgate.net/publication/350495247_Computer-Mediated_Communication_CMC