Γράφει η Σωτηρία Ποτουγλίδου
Στην ψηφιακή εποχή, η αδιάκοπη πρόσβαση σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης καλλιεργεί την εντύπωση ότι οι άνθρωποι βρίσκονται πιο κοντά από ποτέ. Εντούτοις, πίσω από αυτήν τη φαινομενική εγγύτητα υποβόσκει μια παράδοξη πραγματικότητα.Τα αυξημένα επίπεδα διαδικτυακής αλληλεπίδρασης συχνά συνοδεύονται από εντονότερα αισθήματα μοναξιάς, υπαρξιακού κενού και συναισθηματικής αποξένωσης. Αυτό το φαινόμενο περιγράφεται ως «ψευδαίσθηση της συνδεσιμότητα», υποδηλώνοντας ότι η πληθώρα ψηφιακών επαφών δεν ισοδυναμεί με την ποιότητα και το βάθος των ουσιαστικών ανθρώπινων σχέσεων. Από την ψυχοβιολογική σκοπιά, η συνεχής ενασχόληση με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διεγείρει το μεσομεταιχμιακό ντοπαμινεργικό σύστημα του ανθρώπινου εγκεφάλου, τον πυρήνα της ανταμοιβής. Κάθε «like»ή ειδοποίηση προκαλεί στιγμιαίες εκρήξεις ντοπαμίνης ( τον νευροδιαβιβαστή της ανταμοιβής),δημιουργώντας εφήμερα κύματα ικανοποίησης και ευφορίας ( Meshu,Tamir, & Herkeren,2015). Αυτές οι νεύροχημικές επιβραβεύσεις ,στερούνται συναισθηματικής ουσίας και μπορούν να εδραιώσουν έναν κύκλο εθισμού, όπου η επιφανειακή επιβεβαίωση υποκαθιστά την ανθρώπινη ουσιαστική επαφή. Με αυτόν τον τρόπο οι άνθρωποι εγκλωβίζονται σε μια αναζήτησή ψηφιακής αποδοχής, ενώ παράλληλα βιώνουν ασυνείδητα συναισθηματική αποσύνδεση.
Παράλληλα,η συνεχής έκθεση σε εξιδανικευμένες ψηφιακές ταυτότητες ενισχύει την κοινωνική σύγκριση, τροφοδοτώντας αισθήματα ανεπάρκειας, άγχους και καταθλιπτικής διάθεσης ,ειδικότερα σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες ( Twenge, Joiner, Rogers, & Martin, 2018).Δεδομένα της νευροεπιστήμης καταδεικνύουν ότι η εμπειρία κοινωνικής απόρριψης ενεργοποιεί την αμυγδαλή και τον ραχιαίο πρόσθιο φλοιό του προσαγωγού, περιοχές του εγκεφάλου μας που επεξεργάζονται τον «κοινωνικό» πόνο (
Eisenberger,2012).Έτσι, ενώ το άτομο φαίνεται να ανήκει σε ένα εκτεταμένο κοινωνικό δίκτυο,ο εγκέφαλος του συχνά βιώνει αυτό το περιβάλλον ως απορριπτικό και ψυχρό,ενισχύοντας το βίωμα της μοναξιάς. Παράλληλα, η ψευδαίσθηση της συνδεσιμότητας διαβρώνει και την ανάπτυξη βασικών κοινωνικο-συναισθηματικών δεξιοτήτων. Η ελλιπής πρόσωπο με πρόσωπο επικοινωνία περιορίζει την καλλιέργεια ενσυναίσθησης,την αναγνώριση εκφράσεων και τη ρύθμιση συναισθημάτων. Ως αποτέλεσμα, οι σχέσεις καθίστανται ρηχές και εύθραυστες, στερούμενες της συναισθηματικής συνοχής που προσφέρει η άμεση ανθρώπινη επαφή. Ακόμη,η υπερβολική ψηφιακή ενασχόληση λειτουργεί συχνά ως μηχανισμός αποφυγής, προσφέροντας την ψευδαίσθηση κοινωνικής ένταξης ενώ αποκρύπτει την πραγματική συναισθηματική απομόνωση.
Εν κατακλείδι, για να αντιμετωπιστεί αυτό το φαινόμενο, καθίσταται αδήριτη ανάγκη να θέτουμε αυστηρά όρια την χρήση των μέσων, να προτιμούμε ποιοτικές και βιωματικές αλληλεπιδράσεις αντί για επιφανειακή επικοινωνία και να επενδύουμε σε σχέσεις που προάγουν την αμοιβαία εμπιστοσύνη και την αυθεντικότητα. Σε αρκετές περιπτώσεις, η ψυχοθεραπευτική παρέμβαση μπορεί να ενισχύσει την επίγνωση των ψηφιακών συνηθειών,να διδάξει δεξιότητες πρόσωπο με πρόσωπο επικοινωνίας και να υποστηρίξει την δημιουργία σταθερών κοινωνικών δεσμών. Επιπροσθέτως, οι δραστηριότητες όπως η κοινή συμμετοχή σε ομαδικά έργα, η φυσική παρουσία σε κοινωνικές εκδηλώσεις και η καλλιέργεια εσωτερικής ενσυναίσθησης μπορούν να μειώσουν το αίσθημα αποξένωσης και να αποκαταστήσουν την ψυχική ευεξία. Η καταπόνηση ότι η αληθινή ανθρώπινη εγγύτητα απαιτεί φυσική παρουσία ,αυθεντική συναισθηματική επένδυση και ενεργή συμμετοχή στις σχέσεις αποτελεί κρίσιμο βήμα για την πρόληψη της ψυχικής απομόνωσης. Μόνο μέσα από ουσιαστικές, ενσώματες αλληλεπιδράσεις μπορούμε να ικανοποιήσουμε την εγγενή μας ανάγκη για σύνδεση, και να μετατρέψουμε την ψηφιακή συνδεσιμότητα από επιφανειακή ψευδαίσθηση σε εργαλείο που υποστηρίζει τις πραγματικές μας σχέσεις.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
– Eisenberger, N. I. (2012). The neural bases of social pain.Evidence for shared representations with physical pain.Psychosomatic Medicine, 74(2), 126-135.
– Meshi, D., Tamir, D.I., & Herkeren, H. R. (2015).The emerging neuroscience of social media.Trends in Cognitive Sciences, 19(12), 771-782.
– Twenge, J. M., Joiner, T.E., Rogers, M. L., & Martin, G. N. (2018).Increases in depressive symptoms,suicide rates among U.S.adolescents after 2010 and links to increased new media screen time. Journal of Abnormal Psychology, 127(2),262-269