Γράφει η Ευαγγελία Καλλιτσουνάκη, φοιτήτρια Ψυχολογίας ΕΚΠΑ
Πόσες φορές έχουμε δει φωτογραφίες και “post” σε Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης που μας έχουν προξενήσει ένα αίσθημα ζήλιας ή ανασφάλειας; Στην εποχή όπου η αυτοπροβολή και η προβολή της «τέλειας» εικόνας μέσω Instagram βρίσκεται σε έξαρση, οι απαιτήσεις που έχουμε από τα πρότυπα ομορφιάς και από τους εαυτούς μας αυξάνονται καθημερινά. Ιδιαίτερα ανησυχητικές είναι οι συνέπειες που μπορεί να υπάρξουν στην αυτοπεποίθηση και την εικόνα σώματος (body image), ειδικά στα έφηβα κορίτσια που βρίσκονται στο επίκεντρο αυτού του ζητήματος.
Η εικόνα σώματος είναι ψυχολογικός όρος που αφορά τον τρόπο που εμείς αντιλαμβανόμαστε, σκεφτόμαστε και αισθανόμαστε για το σώμα μας. Η εικόνα μπορεί να είναι είτε αρνητική είτε θετική, και πολλές φορές μπορεί να επηρεάζεται από κοινωνικούς παράγοντες και συγκρίσεις που δημιουργούμε σε αλληλεπίδραση με το περιβάλλον μας. Η καθημερινή επαφή που διατηρούμε με την εφαρμογή του Instagram και οι εκατοντάδες φωτογραφίες που εμφανίζονται στο feed μας, μπορούν να έχουν αρνητική επίδραση στην αυτό-εικόνα μας.
Ο περισσότερος κόσμος παρακολουθεί τα post των influencers, ατόμων επιρροής και όχι μόνο, και αγνοεί την επεξεργασία και την προσπάθεια που καταβάλλεται πολλές φορές πίσω από αυτές τις «τέλειες» φωτογραφίες. Με την χρήση εργαλείων AI (Τεχνητής Νοημοσύνης) και εφαρμογών επεξεργασίας μπορεί ο οποιοσδήποτε να «διορθώσει» τις ατέλειες του, ακόμη και να αλλάξει εντελώς το σώμα ή το πρόσωπό του.
Τέτοιες ψευδείς και μη ρεαλιστικές εικόνες, μπορεί να έχουν σημαντικές συνέπειες στην αυτοπεποίθηση του χρήστη, και ειδικά σε νεαρά κορίτσια που πιέζονται έντονα από τα κοινωνικά πρότυπα και τις απαιτήσεις των συνομηλίκων τους. Η εφηβεία αποτελεί ήδη από μόνη της μία περίοδο υψηλής επικινδυνότητας για την αυτοπεποίθηση του παιδιού, και η συνεχής προβολή επεξεργασμένων φωτογραφιών δημιουργεί ακόμη μεγαλύτερη σύγχυση για το πώς «πρέπει» να είναι ένα σώμα.
Αυτό που ανησυχεί περισσότερο τους ειδικούς ψυχικής υγείας είναι η ανάπτυξη σοβαρής ψυχοπαθολογίας μέσα από τέτοια post στο Instagram. Σύμφωνα με έρευνες που έγιναν πάνω σε εφήβους, φάνηκε πως ο μέσος έφηβος όταν κάνει «scroll» στο Instagram μπορεί να του προκληθούν: άγχος, θέματα αυτό-εικόνας, διατροφικές διαταραχές, κατάθλιψη, αυτοκτονικός ιδεασμός, FOMO (Φόβος μη συμπερίληψης), μοναξιά και απώλεια ύπνου. Η συνεχής έκθεση σε ανέφικτα πρότυπα ομορφιάς μπορεί να δημιουργήσει σοβαρές -ακόμη και θανάσιμες-ψυχικές διαταραχές που αφορούν την αυτό-εικόνα, όπως η Σωματοδυσμορφική Διαταραχή (Body Dysmorphic Disorder-BDD) και Διατροφικές Διαταραχές, όπως είναι η Νευρογενής Ανορεξία (Anorexia Nervosa) και η Νευρογενής Βουλιμία (Bulimia Nervosa).
Έχουν γίνει μάλιστα αγωγές σε 33 πολιτείες της Αμερικής κατά της Meta, που αφορούν την αρνητική επίδραση της πλατφόρμας του Instagram στη ψυχική υγεία των εφήβων. Ακόμη, 42 γενικοί εισαγγελείς πολιτειών έχουν προβεί σε μηνύσεις προς τη Meta. Το γεγονός αυτό δείχνει πόσο πραγματικά μεγάλο είναι το αντίκτυπο της εφαρμογής στην κρίση ψυχικής υγείας των νέων.
Η σύγκριση είναι μία φύσει ανθρώπινη παρόρμηση που έχει δημιουργηθεί μέσα από τις κοινωνικές συναλλαγές, η οποία όσο κοινή και αν είναι, μπορεί να παραστεί επικίνδυνη. Για αυτό τον λόγο, είναι σημαντικό τα κοινωνικά δίκτυα να χρησιμοποιούνται για σκοπούς επικοινωνίας και ενημέρωσης με έναν εποικοδομητικό τρόπο που προάγει την ψυχική υγεία. Πρέπει να υπενθυμίζουμε ο ένας στον άλλον πως ο πραγματικός κόσμος είναι εκτός του διαδικτύου και να αποφεύγουμε να προσπαθούμε να ταυτιστούμε με πλαστά πρότυπα. Με την παραμικρή υποψία πως περνάμε κάποια διατροφική δυσκολία ή πως έχουμε αρνητική εικόνα σώματος, είναι θεμιτό να μιλάμε σε κάποιο κοντινό μας πρόσωπο ή σε κάποιον ειδικό.
ΠΗΓΕΣ
Alfonso-Fuertes, I., Alvarez-Mon, M. A., Del Hoyo, R. S., Ortega, M. A., Alvarez-Mon, M., & Molina-Ruiz, R. M. (2023). Time spent on Instagram and body image, self-esteem, and physical comparison among young adults in Spain: observational study. JMIR Formative Research, 7, e42207. https://doi.org/10.2196/42207
Flowers, J. W., & Llc, M. R. (2026, May 8). How does Instagram affect body image. Motley Rice. https://www.motleyrice.com/social-media-lawsuits/meta/instagram/body-image