Από Θεοπούλα Σιγλίδου, φοιτήτρια ψυχολογίας ΕΚΠΑ
Με μια απλή πλοήγηση στην εφαρμογή του Tik Tok μπορεί να δει κανείς διάφορα βίντεο και σίγουρα Tik Tok Challenges. Τα Challenges είναι προκλήσεις, με διάφορες θεματικές (αστείες, αθλητικές, τρομακτικές), που προσκαλεί ο ένας χρήστης τον άλλον να το φέρει εις πέρας με τον δικό του εφευρετικό τρόπο. Οι προκλήσεις αυτές πραγματοποιούνται αρχικά από κάποιους που τους άρεσε κάποια χορευτική κίνηση, σκηνή από ταινία ή άλλες δραστηριότητες που τους φάνηκαν διασκεδάστηκες. Επίσης ένα Challenge μπορεί να ξεκινήσει από μια εταιρία που θέλει να διαφημίσει κάποιο προϊόν της, παιχνίδια, καλλυντικά ή τρόφιμα. Ενδιαφέρον είναι πως κάποιες προκλήσεις γίνονται για φιλανθρωπικούς σκοπούς και για την ευαισθητοποίηση των πολιτών, π.χ. το Ice Bucket Challenge (γεμίζει κανείς έναν κουβά με κρύο νερό και το ρίχνει πάνω του) ξεκίνησε για την ευαισθητοποίηση της νόσου κινητικών νευρώνων.
Δυστυχώς όμως κάποια από αυτά τα Challenges είναι επικίνδυνα και μπορεί να προκαλέσουν σοβαρούς τραυματισμούς, εγκεφαλικές βλάβες ακόμα και να οδηγήσουν σε θάνατο. Σε μικρές ηλικίες δεν μπορούν να καταλάβουν πολλές φορές πόσο επικίνδυνη μπορεί να είναι μια τέτοια πράξη. Ποιοι είναι όμως οι λόγοι που ωθούν κάποιον νέο στη δημιουργία τέτοιου υλικού:
- Στην ανθρώπινη φύση υπάρχει η ανάγκη για προσοχή και αυτό είναι φυσιολογικό. Επιθυμεί τα likes και τα follow, που μέσω αυτών μπορεί να αποκτήσει χρήματα και φήμη.
- Παίρνοντας κανείς μέρος στην αλυσίδα των Challenges έχει τη δυνατότητα αλληλεπίδρασης με άλλους χρήστες και του δίνεται η ευκαιρία αυτοέκφρασης.
- Ο αλγόριθμος προωθεί βίντεο τα οποία είναι αγαπητά/δημοφιλή σε μια χρονική περίοδο, έτσι τα παιδιά που τα βλέπουν ίσως νιώσουν έμμεση πίεση και επιθυμήσουν την αναδημιουργία τους.
- Υπάρχουν περιπτώσεις που έφηβοι αλλά και μικρότερα παιδιά υφίστανται πίεση από συνομηλίκους τους να πάρουν μέρος σε επικίνδυνα Challenges ώστε να αποδείξουν πως ανήκουν στην ίδια ομάδα και πως δεν είναι δειλοί. Επιθυμούν κοινωνική αναγνώριση.
- Επίσης ένας πολύ απλός λόγος συμμετοχής σε προκλήσεις είναι πως τα βρίσκουν διασκεδαστικά και αναζητούν αδρεναλίνη (ή αλλιώς επινεφρίνη, είναι μια ορμόνη η οποία παράγεται λόγω ψυχοπιεστικών παραγόντων).
- Η ατυχία ή το ατύχημα κάποιου, ενσυνείδητα ή ασυνείδητα πολλές φορές δίνει το αίσθημα του αστείου. Έτσι η βιντεοσκόπηση ενός βίντεο για ψυχαγωγικούς σκοπούς γίνεται όλο και πιο συχνά, χωρίς να ληφθεί υπόψη η επικινδυνότητα μιας πράξης. {Κοινωνικοψυχολογικά αίτια}
- Η ανάπτυξη του εγκεφάλου παίζει σημαντικό ρόλο στην λήψη αποφάσεων. Συγκεκριμένα ο προμετωπιαίος φλοιός, που είναι υπεύθυνος για τη λήψη αποφάσεων και την παρορμητικότητα, αναπτύσσεται ολοκληρωτικά στην ηλικία των 20 για τις γυναίκες και 25 για τους άντρες. Γνωρίζοντας αυτό, καταλαβαίνουμε γιατί μικρότερες ηλικίες δεν αντιλαμβάνονται πλήρως τον κίνδυνο.
Πώς μπορούν οι γονείς να ενημερώσουν, αλλά και να σώσουν τα παιδιά τους από επικίνδυνα Challenges;
- Ως πρώτο βήμα μπορεί να τεθεί η ενημέρωση των ίδιων, τι ακριβώς είναι στην τάση και τι μπορεί να φέρει τα παιδιά τους σε κίνδυνο.
- Οι γονείς είναι σημαντικό να έχουν επίγνωση των δραστηριοτήτων των παιδιών τους στο διαδίκτυο, χωρίς αυτοί να είναι επικριτικοί. Να είναι επεμβατικοί μόνο όταν καταλαβαίνουν πως τα παιδιά θα βρεθούν σε κίνδυνο.
- Μπορούν να προσφέρουν τη διασκέδαση που τα παιδιά επιζητούν μέσω των προκλήσεων, ανακαλύπτοντας μέσω αναζήτησης ασφαλή Challenges.
- Χρήσιμο είναι, έπειτα από ενδελεχή αναζήτηση, να γίνει ενημέρωση των παιδιών για ενδεχόμενους κινδύνους και ρίσκα των προκλήσεων. Η συζήτηση πρέπει να γίνει την κατάλληλη στιγμή και χωρίς πίεση χρόνου, ώστε τα παιδιά να κατανοήσουν απολύτως αυτό που θέλουν να τους πουν οι γονείς.
- Φυσικά λόγω της ηλικίας θα υπάρχουν και περαιτέρω ερωτήσεις, έτσι οι γονείς πρέπει να τους έχουν δώσει να καταλάβουν, από τη συζήτηση που έχει προηγηθεί, πως είναι ελεύθερα να εκφράσουν οποιαδήποτε ερώτηση για διευκρίνιση.
- Τέλος, οι γονείς αλλά και οι εκπαιδευτικοί θα μπορούσαν να βοηθήσουν τον ανήλικο να αναπτύξει την κριτική του σκέψη, ώστε να αναγνωρίζει πιθανούς κινδύνους από μόνος του. {Με τη συμμετοχή τους σε δραστηριότητες που έχουν να κάνουν με την τέχνη, τη μουσική και το θέατρο αναπτύσσουν τις γνωστικές ικανότητες και τις σκέψεις. Η τέχνη γενικά συνδέεται με την προσωπικότητα, τις αισθήσεις και τις προτιμήσεις των παιδιών αλλά και των ενηλίκων.}
Η απόλυτη αποφυγή από το διαδίκτυο δεν είναι εφικτή. Όμως με τη σωστή ενημέρωση και επικοινωνία γονιού-παιδιού, μπορούν οι έφηβοι και τα παιδιά μικρότερης ηλικίας να επωφεληθούν και να προστατευτούν από πιθανά ρίσκα.
Πηγές:
https://www.localnewslive.com/video/2025/06/10/teen-dies-dusting-challenge/
https://gabb.com/blog/tiktok-trends/
https://saferinternet4kids.gr/hot-topics/online-challenges/
https://www.psychologytoday.com/us/blog/positively-media/202102/why-kids-love-tiktok-challenges
Πήγες:
- Cialdini, R. (2009). Influence: Science and Practice.
- Hadnagy, C. (2018). Social Engineering: The Science of Human Hacking.
- Vishwanath, A. (2015). Habitual Facebook Use and Its Impact on Getting Deceived on Social Media.
- Mitnick, K. (2002). The Art of Deception: Controlling the Human Element of Security.