Γράφει η Δανάη Γιαννοπούλου
Η πολιτική επικοινωνία αποτελεί θεμέλιο για την εύρυθμη λειτουργία της δημοκρατίας, καθώς επιτρέπει στους πολιτικούς φορείς να έρχονται σε επαφή με την κοινωνία και να επηρεάζουν τη διαμόρφωση απόψεων, στάσεων και πολιτικών ταυτοτήτων.
Στις μέρες μας, με την εξέλιξη της τεχνολογίας, το διαδίκτυο και ιδιαίτερα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, έχουν μεταμορφώσει αυτόν τον τομέα, καθιστώντας την επικοινωνία πιο άμεση, αμφίδρομη και προσποιημένη. Το πολιτικό μήνυμα πλέον δεν μεταδίδεται μονόπλευρα από τα παραδοσιακά μέσα, αλλά κυκλοφορεί μέσα σε ένα ανοιχτό, πολυφωνικό ψηφιακό περιβάλλον, όπου κάθε πολίτης είναι σε θέση να παρέμβει, να σχολιάσει ή και να ανασχηματίσει το περιεχόμενο του. Με αυτόν τον τρόπο, γεννιέται μια νέα μορφή πολιτικής συμμετοχής, που οδηγεί στη σταδιακή αναδόμηση της πολιτικής ταυτότητας μέσα από την ψηφιακή εμπλοκή.
Στον κόσμο των κοινωνικών δικτύων, η πολιτική επικοινωνία έχει εγκαταλείψει τη λογική της μαζικής προσέγγισης και στρέφεται σε πολλαπλά, εξειδικευμένα ακροατήρια με ποικίλα ενδιαφέροντα και ευαισθησίες. Ο πολιτικός λόγος προσαρμόζεται σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, υιοθετώντας απλούστερες, πιο άμεσες και φορτισμένες συναισθηματικά μορφές έκφρασης, συμβαδίζοντας με την ταχύτητα και τον χαρακτήρα των ψηφιακών μέσων. Οι πολιτικοί πλέον, επιδιώκουν να καλλιεργήσουν μια αίσθηση οικειότητας και αμεσότητας με τους πολίτες, υιοθετώντας έναν λιγότερο επίσημο και πιο προσωπικό τόνο, που ανταποκρίνεται στις προσδοκίες της επικοινωνίας στις πλατφόρμες του διαδικτύου.
Παράλληλα, οι πολίτες δεν περιορίζονται πλέον στον ρόλο του παθητικού αποδέκτη των πολιτικών μηνυμάτων. Αντιθέτως, συμμετέχουν ενεργά στον δημόσιο διάλογο, αναπαράγουν περιεχόμενο, διατυπώνουν απόψεις και συχνά λειτουργούν ως παράγοντες πίεσης προς την εξουσία. Μέσα από αυτήν την ψηφιακή αλληλεπίδραση, η πολιτική τους ταυτότητα δεν διαμορφώνεται αποκλειστικά με όρους κομματικής ένταξης ή ιδεολογικής προσήλωσης, αλλά και μέσα από την προσωπική τους παρουσία στον ψηφιακό χώρο, τις σχέσεις που αναπτύσσουν στο διαδίκτυο και τις διαδικτυακές κοινότητες με τις οποίες ταυτίζονται.
Ωστόσο, η νέα ψηφιακή πραγματικότητα επιφέρει κινδύνους και προκλήσεις. Η αρχιτεκτονική των κοινωνικών δικτύων βασίζεται σε αλγοριθμικά συστήματα, δηλαδή μηχανισμοί που επιλέγουν και προτείνουν στους χρήστες περιεχόμενο με βάση τα ενδιαφέροντα και τη συμπεριφορά τους στο διαδίκτυο. Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία «ηχητικών θαλάμων» κλειστά πληροφοριακά περιβάλλοντα όπου κυριαρχούν απόψεις ήδη οικείες και αποδεκτές. Το συγκεκριμένο φαινόμενο περιορίζει την έκθεση σε διαφορετικές ή αντιθετικές φωνές, ενισχύει τις διχαστικές τάσεις και διαβρώνει τη βάση του ανοιχτού, πλουραλιστικού διαλόγου (διάλογος που περιλαμβάνει και σέβεται πολλές και διαφορετικές απόψεις) που απαιτεί η δημοκρατία.
Ταυτόχρονα, η πολιτική επικοινωνία στα κοινωνικά μέσα επηρεάζεται όλο και περισσότερο από στρατηγικές εξατομίκευσης, οι οποίες αξιοποιούν προσωπικά δεδομένα για να προσαρμόσουν το περιεχόμενο σε κάθε χρήστη. Η στοχευμένη αυτή προσέγγιση ενισχύει τον κατακερματισμό του δημόσιου λόγου, μετατρέποντας τους πολίτες σε απομονωμένους καταναλωτές πολιτικής πληροφορίας και περιορίζοντας την αίσθηση συλλογικής συμμετοχής και δημόσιας δράσης.
Αξίζει να σημειωθεί ότι παρά τις προκλήσεις, τα κοινωνικά δίκτυα έχουν λειτουργήσει ως ένα σημαντικό εργαλείο ενδυνάμωσης για ομάδες που παραδοσιακά αποκλείονταν από τον δημόσιο λόγο. Νέοι, κοινωνικά κινήματα, ανεξάρτητοι πολίτες και ακτιβιστές βρίσκουν στο διαδίκτυο έναν χώρο για να εκφράσουν τις φωνές τους, να διεκδικήσουν δικαιώματα και να διαμορφώσουν πολιτική ταυτότητα έξω από τα όρια των θεσμικών κομματικών δομών. Έτσι, η πολιτική δραστηριότητα δεν περιορίζεται πλέον στους θεσμούς εξουσίας, αλλά εκτείνεται και αναπτύσσεται δυναμικά μέσα στον κοινωνικό και ψηφιακό χώρο.
Εν κατακλείδι, στη σύγχρονη ψηφιακή εποχή, η πολιτική επικοινωνία αναδιαμορφώνεται μέσα από νέες μορφές έκφρασης, αλληλεπίδρασης και πολιτικής ταυτότητας. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωση έχουν μετασχηματίσει το πολιτικό πεδίο σε έναν δυναμικό χώρο όπου οι ρόλοι πολιτικών και πολιτών διαπλάθονται εκ νέου. Η πολιτική ταυτότητα δεν προκύπτει πλέον αποκλειστικά από ιδεολογικές πεποιθήσεις ή πολιτική καλλιέργεια αλλά από τη ψηφιακή δραστηριότητα στις διαδικτυακές σχέσεις και την καθημερινή έκθεση σε πληροφορία. Παρότι οι νέες δυνατότητες ενισχύουν τη δημοκρατική συμμετοχή, ταυτόχρονα ενέχουν κινδύνους όπως η παραπληροφόρηση , η απομόνωση σε ομοιογενείς απόψεις και η εμπορευματοποίηση της πολιτικής. Η πρόκληση για το μέλλον είναι η αξιοποίηση των ψηφιακών μέσων με τρόπο που να ενδυναμώνει τη δημοκρατία, να ενισχύει την πολυφωνία και να προάγει την ουσιαστική πολιτική συμμετοχή όλων των πολιτών.
Βιβλιογραφία
1.Δαμβακεράκη, Α. (2022). Δημοκρατική Διακυβέρνηση στην Ψηφιακή Εποχή: Ο Ρόλος Του Διαδικτύου και των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης στη Διαμόρφωση Πολιτικής και Λήψης Αποφάσεων στην ΕΕ (Doctoral dissertation, Πρόγραμμα Διεθνών Σχέσεων, Στρατηγικής και Ασφάλειας, Σχολή Επιστημών Υγείας, Πανεπιστήμιο Νεάπολις Πάφου).
2.Γιολτζίδου, Γ., Γιολτζίδου, Φ., & Χρυσάφης, Θ. (2023). Η Πολιτική Επικοινωνία στην ψηφιακή εποχή: Η περίπτωση των Κοινωνικών Μέσων. Ετήσιο Ελληνόφωνο Επιστημονικό Συνέδριο Εργαστηρίων Επικοινωνίας, 2(1), 145-153.