Γράφει η Αγγελική Κορωπιώτη
Τα τελευταία χρόνια, με την εμφάνιση παγκόσμιων κρίσεων όπως η πανδημία και οι πόλεμοι μεταξύ χωρών, οι απάτες μέσω της εκμετάλλευσης φιλανθρωπικών συναισθημάτων έχουν αυξηθεί δραματικά. Η κοινωνική ευαισθησία, η έμφυτη πρόθεση των ανθρώπων να αναγνωρίζουν τις ανάγκες των συνανθρώπων τους και να ανταποκρίνονται σε αυτές με υποστήριξη και βοήθεια, έχει μετατραπεί πλέον σε στόχο για τους εγκληματίες στον ψηφιακό χώρο, οι οποίοι την χρησιμοποιούν ως εργαλείο παραπλάνησης για την πραγματοποίηση ηλεκτρονικών απατών.
Μια από τις πιο πολυσύχναστες μορφές εκμετάλλευσης της φιλανθρωπίας αποτελεί η ανάρτηση ψευδοδωρεών στα κοινωνικά δίκτυα και σε πλατφόρμες. Αυτές οι ψεύτικες καμπάνιες βοηθείας και χρηματοδοτήσεων με περιστατικά που παρουσιάζουν άμεση έκκληση για χρηματική υποστήριξη στοχεύουν στην απόσπαση χρημάτων και δεδομένων από ανυποψίαστους πολίτες μέσω αιτημάτων μικροπληρωμών. Οι δράστες συνηθίζεται να χρησιμοποιούν αγγελίες και εικονές άρρωστων ή τραυματισμένων παιδιών και εξαφανισμένων ζώων για να προσελκύσουν τους ανθρώπους, συγκινώντας και δημιουργώντας αίσθημα κινδύνου και επείγουσας δράσης. Η ψυχολογική ένταση που παράγει η επίκληση στο συναίσθημα των ανθρώπων είναι τόσο ισχυρή που καθιστά δύσκολη την αποστασιοποιημένη κρίση.
Μια δωρεά προσφέρει στον άνθρωπο ηθική ικανοποίηση, ενισχύοντας παράλληλα την αυτοεκτίμηση, την κοινωνική αποδοχή και την ενσυναίσθησή του. Αυτή την ανάγκη του για προσφορά προσπαθούν οι δράστες να αξιοποιήσουν προς όφελός τους, μέσω τεχνικών εκμετάλλευσης της ανθρώπινης συμπεριφοράς (social engineering). Παραδείγματα αυτού του είδους εξαπάτησης αποτελoύν η διαμόρφωση κακόβουλων ιστοτόπων που παρομοιάζουν εκείνους πραγματικών φιλανθρωπικών οργανώσεων με σκοπό την κατάχρηση της εμπιστοσύνης που φέρει το άτομο για εκείνες (impersonation) και η αποστολή email ή μηνυμάτων με ψευδείς πληροφορίες και συνδέσμους που χρησιμεύουν στην απόσπαση προσωπικών στοιχείων (phishing). Αυτά τα εργαλεία ψυχολογικής χειραγώγησης δημιουργούν συναισθηματική πίεση στα θύματα, τα οποία εάν εξαπατηθούν παρουσιάζουν αισθήματα ενοχής, ντροπής, κοινωνικής απόσυρσης και απώλεια εμπιστοσύνης προς το διαδίκτυο και τους συνανθρώπους τους.
Ο συνδυασμός κριτικής σκέψης και συνεχούς ενημέρωσης είναι σημαντικός για την προστασία από φιλανθρωπικές απάτες. Μερικά από τα προειδοποιητικά σημάδια για την ύπαρξη απάτης σε φιλανθρωπική καμπάνια αποτελούν οι ασυνήθιστες μέθοδοι πληρωμής, η πίεση χρόνου από τον δημιουργό και η απουσία διαφάνειας. Η ανάγκη για επαλήθευση των δωρεών τονίζει τον επιτακτικό ρόλο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και των πλατφόρμων για την επίτευξη της ασφάλειας στους ψηφιακούς χώρους. Είναι απαραίτητο να αποφεύγεται ο στιγματισμός των θυμάτων, καθώς η κοινωνική ευαισθησία δεν αποτελει αδυναμία αλλά θεμέλιο της καλοπροαίρετης φύσης του ανθρώπου. Στην σύγχρονη εποχή, είναι σημαντικό, ωστόσο, να συνδυάζεται με επαγρύπνηση, επιφύλαξη και προσεκτική αξιολόγηση.
Κλείνοντας, η διάδοση ψευδοδωρεών και οι απάτες μέσω φιλανθρωπικών πρακτικών έχουν την δυνατότητα να οδηγήσουν στην υπονόμευση της πραγματικής φιλανθρωπίας και της εμπιστοσύνης στην κοινωνική αλληλεγγύη. Η συστηματική χειραγώγηση της κοινωνικής ευαισθησίας και της διάθεσης για προσφορά του σύγχρονου ανθρώπου φανερώνει την αναγκαιότητα για ψηφιακή παιδεία, κοινωνική ευαισθητοποίηση και ενίσχυση της ενημέρωσης για την προστασία της φιλανθρωπικής κουλτούρας.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Europol (2023). “Online Fraud Schemes: a web of deceit”.
Psychology Today (2021). “How does a fraud impact emotional well-being?”