Γράφει η Ευαγγελία Καλλιτσουνάκη, φοιτήτρια Ψυχολογίας ΕΚΠΑ
Κατά το πέρασμα της τελευταίας δεκαετίας, η «εκδικητική πορνογραφία» (revenge porn), ή σωστότερα «μη-συναινετική πορνογραφία» (non-consensual porn), έχει αποδειχθεί ως ένα αναπτυσσόμενο πρόβλημα στον Δυτικό κόσμο με πιθανώς ακραίες και πολυδιάστατες συνέπειες για τα θύματα. Η εκτεταμένη χρήση των κοινωνικών δικτύων και φυσικά η ραγδαία ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης (Artificial Intelligence) έχουν προκαλέσει την κλιμάκωση αυτού του φαινομένου. Μέσα από ένα «κλικ» στα social media, το υλικό μπορεί να αναρτηθεί σε δευτερόλεπτα και να είναι προσβάσιμο σε χιλιάδες χρήστες, που μπορούν να το αναπαράγουν και να το αποθηκεύσουν, ενώ με τα πλέον διαθέσιμα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, μπορεί ο καθένας ακόμα και να «δημιουργήσει» τέτοιο υλικό.
Οι ειδικοί τελευταία ισχυρίζονται πως ο όρος «revenge porn», δεν είναι αντιπροσωπευτικός της σημασίας του, αφού η πορνογραφία υπονοεί συναίνεση ή/και συμμετοχή, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για σεξουαλική κακοποίηση που μεταδίδεται μέσω εικόνας και βίντεο. Πρόκειται για βία που ασκείται μέσω τεχνολογίας, μία σύγχρονη μορφή διαδικτυακής κακοποίησης και έμφυλης βίας, δεδομένου ότι τα θύματα στη συντριπτική πλειονότητα είναι γυναίκες. Το βασικό στοιχείο είναι ότι υπάρχει έλλειψη συγκατάθεσης για την διάδοση του υλικού, είτε η ίδια η πράξη ήταν συναινετική είτε όχι. Η σεξουαλική κακοποίηση που βασίζεται στην εικόνα (image-based sexual abuse) είναι ένας όρος που περιγράφει την ποικιλία και τη φύση των βλαβών που βιώνουν οι γυναίκες και τις εμπειρίες τους με τη κακοποίηση, που δεν κατονομάζεται απαραίτητα ως συγκεκριμένη μορφή σεξουαλικής βίας.
Η μη-συναινετική διαδικτυακή πορνογραφία μπορεί να λάβει διάφορες μορφές, πέρα από την στερεοτυπική που ακούγεται συχνότερα από τα δίκτυα, όπου ένας «τοξικός» πρώην σύντροφος, διαδίδει προσωπικές στιγμές του με μία γυναίκα χωρίς τη συγκατάθεσή της για «εκδίκηση». Αυτό που πολλοί δε γνωρίζουν είναι πως ακόμα και πρόσωπα άγνωστα στο θύμα, μπορεί να ανακαλύψουν και να χρησιμοποιήσουν υλικό του θύματος με σκοπό να το τρομοκρατήσουν και να του αποσπάσουν χρήματα (σεξουαλικός εκβιασμός/sextortion). Κάποιες φορές μπορεί η πορνογραφία να είναι κατασκεύασμα τεχνητής νοημοσύνης ή επεξεργασίας (sexualized photoshopping), που επίσης μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο διαδικτυακού εκβιασμού στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης. Αυτό σημαίνει πως ο οποιοσδήποτε από εμάς μπορεί να πέσει θύμα αυτής της πρακτικής εξαπάτησης.
Ακόμη, το μη-συναινετικό πορνογραφικό υλικό ενός θύματος μπορεί και να λάβει μορφή σεξουαλικής ικανοποίησης ή διασκέδασης/ηδονοβλεψίας (voyeurism), που κοινοποιείται σε αντίστοιχες ιστοσελίδες, στις οποίες μπορεί ο οποιοσδήποτε να αναπαράγει το «κλεμμένο» υλικό. Οι αρμόδιες αρχές δυσκολεύονται πολύ στο να «κατεβάσουν» τέτοιες εικόνες και βίντεο, ειδικά σε χώρες εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου το νομικό πλαίσιο επιτρέπει την ανάρτηση αυτού του περιεχομένου. Το γεγονός αυτό, μπορεί να αποβεί μοιραίο για τα θύματα που παραμένουν εκτεθειμένα στον παγκόσμιο ιστό.
Όσο χρήσιμη έχει αποδειχτεί η εξέλιξη του διαδικτύου και της τεχνητής νοημοσύνης, άλλο τόσο επιβλαβής μπορεί να γίνει καθημερινά για τα θύματα σεξουαλικής κακοποίησης. Είναι θεμιτό να εκθέτουμε τέτοια συμβάντα στο φως της δημοσιότητας, ώστε να έρθουμε πιο κοντά στο να μειωθεί αυτό το φαινόμενο και να ευαισθητοποιηθεί η κοινωνία ως προς τα θύματα. Το βασικότερο είναι η δημόσια κατακραυγή να μπορέσει να στραφεί ως προς τους θύτες και όχι ως προς τα θύματα, καθώς και στο να υπάρξει μεγαλύτερη κατανόηση ως προς το τι μπορεί να κατασκευάσει ο οποιοσδήποτε με την χρήση του AI σήμερα.
ΠΗΓΕΣ
Γιάνναρου, Λ. (2026, March 31). Revenge porn: Γιατί τα θύματα παραμένουν απροστάτευτα; Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ. https://www.kathimerini.gr/society/reportaz/564151174/revenge-porn-giati-ta-thymata-paramenoyn-aprostateyta/
McGlynn, C., Rackley, E., & Houghton, R. (2017). Beyond ‘Revenge Porn’: the continuum of Image-Based Sexual abuse. Feminist Legal Studies, 25(1), 25–46. https://doi.org/10.1007/s10691-017-9343-2
Henry, N., & Beard, G. (2024). Image-Based Sexual Abuse Perpetration: A scoping review. Trauma Violence & Abuse, 25(5), 3981–3998. https://doi.org/10.1177/15248380241266137
Checking your browser – reCAPTCHA. (n.d.). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32100637/
https://edition.cnn.com/2024/11/12/tech/ai-deepfake-porn-advice-terms-of-service-wellness