Γράφει η Ευαγγελία Καλλιτσουνάκη, φοιτήτρια Ψυχολογίας ΕΚΠΑ
Ισχύει ή όχι πως όλοι σχεδόν έχουμε την εφαρμογή ChatGPT εγκατεστημένη στο κινητό μας; Όχι μόνο την έχουμε, αλλά ένα μεγάλο ποσοστό των χρηστών τη χρησιμοποιεί μάλιστα σε καθημερινή βάση. Το ChatGPT, όπως και τα άλλα Chatbots, αποτελούν εφαρμογές λογισμικού που μιμούνται και κατανοούν τις ανθρώπινες συνομιλίες. Γιατί υπάρχει αυτή η «εξάρτηση» όμως από τους χρήστες; Τι καθιστά την Τεχνητή Νοημοσύνη (Artificial Intelligence) και τις μηχανές αναζήτησης AI τόσο ελκυστικές για τον γενικό πληθυσμό και τι συνέπειες μπορεί να έχουν αυτές στις ανθρώπινες σχέσεις;
Με την εκτεταμένη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης, η κατανόηση της στενής σχέσης μεταξύ ανθρώπων και εφαρμογών ΤΝ έχει καταστεί κρίσιμο ζήτημα. Καταρχάς, ο άνθρωπος από τη φύση του έχει το ένστικτο της επικοινωνίας. Όλοι έχουμε ανάγκη να συνομιλήσουμε με κάποιον, αλλά ακόμα περισσότερο χρειαζόμαστε κάποιον να μας ακούσει. Οι ψυχολόγοι ισχυρίζονται πως η προσκόλληση αποτελεί ένστικτο επιβίωσης και στρατηγική που υιοθετούν οι άνθρωποι στην εξελικτική διαδικασία, για να λάβουν υποστήριξη από μία ισχυρότερη φιγούρα, όταν βρίσκονται σε μία αβέβαιη κατάσταση ή ένα αβέβαιο περιβάλλον. Αυτό κάπως εξηγεί την «προσκόλληση» που βιώνουν κάποιοι με τα Chatbots. Μία πρόσφατη ανάλυση από το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, υπέδειξε πως οι κύριοι λόγοι χρήσης των Chatbots, είναι η θεραπεία και η συντροφικότητα. Μία μετέπειτα ψυχολογική έρευνα βασισμένη σε αυτό το εύρημα, έδειξε ότι το 48% των χρηστών χρησιμοποιεί τις συνομιλίες με τα εργαλεία AI για ψυχική υποστήριξη. Αυτό αποδεικνύει, πως έχουν ξεπεραστεί τα όρια από την Τεχνητή Νοημοσύνη ως έναν απλό ψηφιακό βοηθό, σε κάτι πιο προσωπικό, για έναν μεγάλο αριθμό χρηστών.
Επιπλέον, οι άνθρωποι συνηθίζουμε να αποδίδουμε ανθρώπινα χαρακτηριστικά και συναισθήματα σε μη ανθρώπινα αντικείμενα. Το γεγονός αυτό έχει συμβάλει στην δημιουργία ενός μονόδρομου, μη αμοιβαίου συναισθηματικού δεσμού που σχηματίζουν τα άτομα προς την Τεχνητή Νοημοσύνη μέσω άμεσης αλληλεπίδρασης. Έχουμε επίσης την έμφυτη τάση να αναγνωρίζουμε ισχυρούς, έξυπνους «φροντιστές» και να δημιουργούμε προσκόλληση μαζί τους, και αυτόν ακριβώς το ρόλο καλείται να αναλάβει το ChatGPT, το Gemini και οι υπόλοιπες μηχανές αναζήτησης AI. Ερευνητές Κυβερνοψυχολογίας μιλάνε για χρήστες που δημιουργούν ψηφιακούς «συντρόφους» μέσω του Replika και συνάπτουν εικονικούς «γάμους» μαζί τους. Το γεγονός αυτό δείχνει πόσο διαδεδομένο είναι αυτό το ζήτημα και πόσο τα Chatbots σαρώνουν τον κόσμο του διαδικτύου με έναν πρωτοφανή τρόπο.
Αυτή η προσκόλληση όπως έχει αποδειχθεί από τους ειδικούς δεν είναι τυχαία, ούτε αποτέλεσμα μόνο της ανθρώπινης φύσης, αφού τα AI Chatbots έχουν κατασκευαστεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να μιμούνται την ανθρώπινη επικοινωνία. Ο ανθρωπομορφικός σχεδιασμός της Τεχνητής Νοημοσύνης μετατρέπει τις αλληλεπιδράσεις ανθρώπου-αντικειμένου σε αλληλεπιδράσεις που ικανοποιούν τις ανάγκες του ατόμου για άνεση, ευχαρίστηση, αυτοαναφορικότητα και αυτό-αποτελεσματικότητα, διευκολύνοντας έτσι τον σχηματισμό συναισθηματικού δεσμού. Έχουν σχεδιαστεί επίσης με τρόπο, ώστε να απομνημονεύουν τα μοναδικά χαρακτηριστικά, τις ερωτήσεις και τις εμπειρίες του κάθε χρήστη, ώστε να προσαρμόζονται με τον τρόπο ομιλίας του και να μπορούν να «ταυτίζονται» μαζί του. Αυτό δίνει την αίσθηση στον χρήστη ότι η εφαρμογή ΤΝ συμμερίζεται τους προβληματισμούς του, δίνοντας τη ψευδαίσθηση της διαπροσωπικής ανθρώπινης επαφής. Επιπλέον, θα έχετε παρατηρήσει πως το ChatGPT και αντίστοιχες εφαρμογές συνηθίζουν να δείχνουν μια μορφή «ενσυναίσθησης» και να συμφωνούν με οτιδήποτε και αν τους πεις, είτε αυτό είναι ηθικά «σωστό», είτε όχι. Αυτή η τακτική χειραγώγησης αν και προκαλεί αρχικά ευχαρίστηση στους χρήστες, μπορεί να αποβεί επικίνδυνη ή ακόμη και μοιραία, όπως είδαμε με τον 16χρονο Adam Raine, που έπειτα από προτροπή του ChatGPT έδωσε τέλος στη ζωή του τον Απρίλιο του 2025.
Οι ειδικοί προβληματίζονται για το αν η καθημερινή συνομιλία με τα AI Chatbots απομονώνει τα άτομα από την πραγματική ζωή, επηρεάζει αρνητικά τις κοινωνικές τους σχέσεις και αν προκαλεί ή εντείνει, τυχόν υπάρχουσες ψυχικές διαταραχές. Στο Reddit, κάποιοι χρήστες εκφράζουν αμηχανία και φόβο μήπως ακουστούν παραληρηματικοί, επειδή τρέφουν αισθήματα προς αυτή την οντότητα που τους προκαλεί σύγχυση σχετικά με το αν είναι πραγματική ή όχι. Αυτό το συναίσθημα βασίζεται σε ψυχολογικές διεργασίες παρόμοιες με αυτές που παρατηρούνται σε παρά-κοινωνικές σχέσεις και δεσμούς ανθρώπου-ζώου.
Φυσικά η χρήση αυτών των εφαρμογών δεν είναι πάντα ριψοκίνδυνη, αλλά μπορεί να έχει και θετικά αποτελέσματα. Σε πολλές περιπτώσεις, ο δεσμός ανθρώπου-Chatbot φαίνεται να βοηθάει άτομα που δυσκολεύονται με τις κοινωνικές σχέσεις και τη μοναχικότητα. Πέρα του ότι σου δίνει την αίσθηση πως έχεις κάποιον να μιλήσεις, πολλοί άνθρωποι έχουν εκφράσει πως οι εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης έχουν βοηθήσει να λυθούν προβλήματα με τους ανθρώπους τους στην πραγματική ζωή, δίνοντας τους εύστοχες και αντικειμενικές συμβουλές. Λειτουργεί δηλαδή κάποιες φορές ως «αντικειμενικός διαμεσολαβητής», όταν οι ίδιοι οι χρήστες δυσκολεύονται να αποδώσουν το «δίκαιο» σε ένα κοινωνικό πλαίσιο.
Καθώς τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης προσαρμόζονται περισσότερο στην ανθρώπινη συμπεριφορά, προβλέπεται πως τα όρια μεταξύ ψηφιακής βοήθειας και συναισθηματικής σχέσης ανάμεσα στον χρήστη και το Chatbot θα θολώσουν ακόμα περισσότερο. Αυτό θέτει το ερώτημα: Η εμπιστοσύνη στην ΤΝ εμβαθύνει την εμπιστοσύνη στις ανθρώπινες σχέσεις ή την αντικαθιστά; Θεωρούμε πως και τα δύο μπορούν να ισχύουν, για αυτό χρειάζεται προσοχή και όριο στην χρήση τους.
ΠΗΓΕΣ
Boyd, R. L., & Markowitz, D. M. (2026). Artificial Intelligence and the Psychology of Human Connection. Perspectives on Psychological Science. https://doi.org/10.1177/17456916251404394
What is Real About Human-AI Relationships? (2025, August 18). Upenn.edu. https://www.asc.upenn.edu/news-events/news/what-real-about-human-ai-relationships
(2026). Apa.org. https://www.apa.org/monitor/2026/01-02/trends-digital-ai-relationships-emotional-connection
Shu, C., Lai, K., & He, L. (2026). Human-AI attachment: how humans develop intimate relationships with AI. Frontiers in Psychology, 17. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2026.1723503