Εισηγητής: Κίννα Ευθυμία, Ψυχολόγος Εγκληματολόγος MSc – Ψυχοθεραπεύτρια
MSc Ταυτότητα και Διαπροσωπικές Σχέσεις, MSc Ψυχιατροδικαστικής , MSc Investigative Psychology.
Εξ. Συνεργάτης Αιγινητείου Νοσοκομείου
Τις ημέρες που διανύουμε, κύριο θέμα συζήτησης και ανησυχίας, είναι ο πόλεμος και οι συνέπειες του. Σε μεγαλύτερους ανθρώπους ξυπνούν μνήμες από παλαιότερες καταστάσεις, ενώ τα νεαρότερα άτομα έχουν ανησυχίες και απορίες. Τα παιδιά δεν αντιλαμβάνονται τον πόλεμο όπως οι μεγάλοι και ταυτόχρονα είναι εκτεθειμένα σε πληθώρα πληροφοριών μέσα από το διαδίκτυο, που πολλές φορές δεν μπορούν να φιλτράρουν.
Η πρώτη εξοικείωση των παιδιών με τον πόλεμο είναι κυρίως μέσα από τα ηλεκτρονικά τους παιχνίδια, όπου συναντούν βίαιες εικόνες και παίρνουν μέρος σε μάχες φτιάχνοντας τα ίδια τους χαρακτήρες ή μέσα από παιδικές σειρές και έπειτα μέσα από ιστορικά γεγονότα. Η έκθεση όμως, των παιδιών σε ειδήσεις πολέμου, μπορεί να διαταράξει την αίσθηση ασφάλειάς τους και να πυροδοτήσει άγχος και φόβο, ακόμη και αν ο πόλεμος είναι μακριά. Συχνά συσχετίζουν με τον εαυτό τους και την οικογένειά τους ό,τι βλέπουν, ακούν και ακούν, με αποτέλεσμα να ανησυχούν για τη δική τους ασφάλεια, να νιώθουν άγχος και φόβο. Δεν είναι απαραίτητο ότι κάθε παιδί θα ασχοληθεί με τον ίδιο τόπο ή θα εμφανίσει τις απορίες του. Ο εγκέφαλος, όμως, ενός παιδιού μπορεί να «διαβάσει» την επανάληψη των εικόνων ή των βίντεο, στο tik tok για παράδειγμα, ως συνεχή απειλή.
Η βιβλιογραφία έχει δείξει ότι η έμμεση έκθεση σε στρεσογόνα γεγονότα (μέσω τηλεόρασης/διαδικτύου) μπορεί να συνδεθεί με αυξημένη δυσφορία και συμπτώματα στρες στα παιδιά. Σε μελέτες μετά από τρομοκρατικά γεγονότα, τα παιδιά που εκτέθηκαν περισσότερο σε τηλεοπτικές εικόνες και ρεπορτάζ εμφάνιζαν υψηλότερα επίπεδα μετατραυματικών αντιδράσεων (όπως έντονος φόβος, επαναλαμβανόμενες σκέψεις/εικόνες, δυσκολία ύπνου). Ενώ τα παιδιά που συζητούσαν τα γεγονότα με τους γονείς τους και λάμβαναν επεξηγηματικό, καθησυχαστικό πλαίσιο, εμφάνισαν λιγότερα συμπτώματα άγχους και μετατραυματικού στρες, σε σχέση με τα παιδιά που είχαν υψηλή έκθεση στα ΜΜΕ, χωρίς αντίστοιχη γονική διαμεσολάβηση.
Το άγχος και ο φόβος στα παιδιά εκδηλώνονται με τρόπους που οι γονείς δεν συνδέουν άμεσα με τις ειδήσεις, όπως για παράδειγμα με ευερεθιστότητα, προσκόλληση, σωματικά ενοχλήματα (πονοκέφαλοι/πόνοι κοιλιάς), διαταραχές ύπνου, φόβοι αποχωρισμού ή ξαφνικές ερωτήσεις για θάνατο και ασφάλεια. Η σωστή καθοδήγηση των γονιών μπορεί να μειώσει την απειλή που «νιώθει» το παιδί από τις ειδήσεις. Σε κλινική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Journal of Consulting and Clinical Psychology, γονείς (κυρίως μητέρες) εκπαιδεύτηκαν σε πρακτικές «media literacy» και αντιμετώπισης. Πώς να μιλούν στα παιδιά για τρομακτικές ειδήσεις, πώς να ρυθμίζουν τη δική τους ένταση και πώς να βοηθούν το παιδί να εκτιμήσει ρεαλιστικά τον προσωπικό κίνδυνο. Τα αποτελέσματα έδειξαν μείωση των «εκτιμήσεων απειλής» σε αυτά τα παιδιά σε σύγκριση με ομάδα χωρίς εκπαίδευση. Είναι σημαντικό λοιπόν, να συζητάμε με το παιδί, βλέποντας μαζί τις ειδήσεις του διαδικτύου, να εξηγούμε με απλά λόγια, εστιάζοντας στην συμπόνια και την δυσκολία της κατάστασης. Αποφεύγουμε τον διαχωρισμό σε καλούς που πρέπει να νικήσουν και κακούς που πρέπει να ηττηθούν, τονίζοντας την σημασία των διαπραγματεύσεων και της βοήθειας όταν οι άνθρωποι ή τα κράτη διαφωνούν. Η έννοια του ανθρώπου και της αξίας της ζωής πρέπει να είναι στο επίκεντρο των συζητήσεων και όχι η βία. Τέλος είναι πολύ βοηθητικό να αφήσουμε τα παιδιά να μας πουν τι σκέφτονται και ποιες ερωτήσεις έχουν, έτσι ώστε να έχουμε καθαρή εικόνα της σκέψης τους και των θεμάτων που τα φοβίζουν για να δώσουμε στοχευμένες απαντήσεις.
Συνοψίζοντας, όταν οι ενήλικες δεν δίνουν πλαίσιο, το παιδί κρατά το πιο έντονο κομμάτι. Την εικόνα της έκρηξης, τον τόνο ανησυχίας στη φωνή, τη φράση «η κατάσταση κλιμακώνεται». Όταν όμως υπάρχει ένας σταθερός ενήλικας που «μεταφράζει» και φιλτράρει την πληροφορία, βάζει όρια στην έκθεση και βοηθά το παιδί να διαχωρίσει το μακριά από το κοντά, η ίδια είδηση αποκτά διαφορετικό και πιο ρεαλιστικό ψυχικό βάρος.
Πηγές: