Γράφει η Αγγελική Κορωπιώτη
Στην σημερινή εποχή της τεχνολογικής ανέλιξης, η κυριαρχία των κοινωνικών δικτύων σε βασικές πλευρές της καθημερινής ζωής είναι αδιαμφισβήτητη. Το φαινόμενο της pop ψυχολογίας (popular psychology) αναφέρεται στην τάση της δημοφιλούς κουλτούρας των κοινωνικών δικτύων να υπεραπλουστεύει ή παραμορφώνει ψυχολογικούς όρους με σκοπό την απήχησή τους στο ευρύ κοινό. Ως αποτέλεσμα, οι επιστημονικοί όροι καταλήγουν να υφίστανται γενικευμένη και λανθασμένη χρήση από τον γενικό πληθυσμό, ή ακόμα και διαστρέβλωση, ειδικά όταν οι πληροφορίες μεταδίδονται από αυτοαποκαλούμενους ειδήμονες επί του θέματος χωρίς πραγματική κατάρτιση.
Η έντονη παρουσία της επιστήμης της ψυχολογίας στο διαδίκτυο σε συνδυασμό με το συνεχώς αυξανόμενο ενδιαφέρον των ανθρώπων για τον κλάδο έχει βοηθήσει στην δημιουργία μιας πιο προσιτής εικόνας για την ψυχική υγεία και στην μείωση του στιγματισμού γύρω από ζητήματά της. Ωστόσο, η αναπτυσσόμενη έκθεση ψυχολογικών εννοιών στα κοινωνικά δίκτυα μέσω δημοσιεύσεων, βίντεο, podcasts και blogs έχει οδηγήσει στην διάδοση μη επιστημονικά τεκμηριωμένων συμβουλών και έχει επηρεάσει την αντίληψη του κοινωνικού συνόλου για τις ψυχικές διαταραχές. Η καθημερινή χρήση όρων όπως, για παράδειγμα, «τοξικότητα», «τραύμα», «νάρκισσος», «ΔΕΠΥ», χωρίς επιστημονική βάση, παρ’ όλο που ενισχύει την επίγνωση και την ευαισθητοποίηση του πληθυσμού, ταυτόχρονα ενθαρρύνει την παραπληροφόρηση και την αυτο-διάγνωση. Η διάγνωση ψυχικών διαταραχών που βασίζεται σε αποσπασματικές πληροφορίες χωρίς την απαραίτητη συμβολή ενός ειδικού είναι επικίνδυνη για το άτομο και παράλληλα βλάπτει την ευάλωτη ομάδα που πάσχει από την διαταραχή αυτή, υποβαθμίζοντας την σοβαρότητά της.
Οι αυτοαποκαλούμενοι «γκουρού» ψυχικής υγείας και συμβουλευτικής που δραστηριοποιούνται κυρίως στο Instagram, το TikTok και το YouTube χρησιμοποιώντας τεχνικές όπως το storytelling, αναδεικνύουν την προσωπική τους εμπειρία ως επιστημονικό τεκμήριο για να προσφέρουν αβάσιμες συμβουλές στο κοινό τους. Ωστόσο, συχνά δεν κατέχουν την κατάλληλη κατάρτιση στον τομέα της ψυχολογίας, ούτε την εξειδικευμένη γνώση και τις δεξιότητες που απαιτούνται για την παροχή αυτών των υπηρεσιών. Η ευρεία απήχηση τους φανερώνει ζητήματα για την σημασία της εγκυρότητας και της επιβεβαίωσης των προσόντων των ειδικών ψυχικής υγείας, ενώ λειτουργεί ως τροχοπέδη για το επάγγελμά τους, αποδυναμώνοντας σταδιακά την εμπιστοσύνη του κόσμου προς σε εκείνους. Η υπερβολική κατανάλωση άμεσων και «έυπεπτων» συμβουλών μέσω κοινωνικών δικτύων οδηγεί σε λανθασμένες πρακτικές αυτοβοήθειας και την ψευδαίσθηση της βελτίωσης, ενώ αναβάλλει την πραγματική παρέμβαση και θεραπεία.
Κλείνοντας, η διάδοση ψυχολογικών όρων στο διαδίκτυο μέσω δημοσιεύσεων ή μη καταρτισμένων «ειδικών» δημιουργεί κινδύνους για απλοποίηση και παραμόρφωση σύνθετων ψυχολογικών θεμάτων και φαινομένων. Η κριτική σκέψη, η υπεύθυνη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και η επιστημονική ενημέρωση μέσω έγκυρων πηγών είναι επιτακτικής σημασίας για τον διαχωρισμό των απλουστευμένων, μη έγκυρων πληροφοριών από την εμπειρικά ελεγχόμενη, αληθινή και ποιοτική γνώση.
ΠΗΓΕΣ
Psychology Today (2024). “4 Psychological Ideas Too Many People Misunderstand”
The Guardian (2025). “More than half of top 100 mental health TikToks contain misinformation”
Psychology Today (2009). “Freudian Psychology, Pop Psychology and Real Psychology”