Ναρκισσισμός και μέσα κοινωνικής δικτύωσης

Aπό την Άσπα Κωνσταντουδάκη,

Ο μύθος του Νάρκισσου ειναι μια πολύ όμορφη και αλληγορική ιστορία της ελληνικής Μυθολογίας σχετικά με την παθολογική αγάπη προς τον εαυτο αλλά και την τραγωδία της απώλειας του εαυτού. Δημιουργήθηκαν  πολλές παραλλαγές του μύθου στην πορεία του χρόνου, όμως αυτή που ξεχωρίζει είναι ο μύθος του Ναρκισσου και της Ηχούς. Κατά τον Οβίδιο, όταν ο Νάρκισσος έγινε δεκαέξι ετών θνητές κόρες και νύμφες τον ερωτεύτηκαν λόγω της μυθικής ομορφιάς του όμως αυτός απείχε από κάθε ερωτική σχέση. Η άρνηση του αυτή να  ενδώσει στα συναισθήματα των άλλων ηταν και η αιτία μιας ατέλειωτης δυστυχίας για αυτόν ,καθώς παρέμενε ασυγκίνητος στον έρωτα και στα συναισθήματα τόσο όλων των θνητών όσο και των Νυμφών, μεταξύ των οποίων και η Ηχώ. Μόλις τον συνάντησε τον ερωτεύτηκε σφοδρά ,αλλά παρόλη την αγάπη της Ηχούς , ο Νάρκισσος έμεινε ασυγκίνητο και παγερός., Η Ηχώ λέγεται ότι μετά την απόρριψη της αγάπης της από τον Νάρκισσο κρύφτηκε σε δάση και σε βουνά και κανείς δεν την ξαναείδε από τότε. Κατά την περιπλάνηση της αυτή, η Ηχώ έχασε το εξαντλημένο και αποδυναμωμένο  σώμα της και παρέμεινε μόνο η αποδυναμωμένη φωνή της. Κατά τον μύθο οι θεοί έπειτα την μεταμόρφωσαν σε πέτρα, σαν ένα αρχετυπικό σύμβολο της ψυχικής της κατάστασης που βρισκόταν.

Όταν η Νέμεσις, η θεά της εκδίκησης, έμαθε την ιστορία, αποφάσισε να τιμωρήσει το Νάρκισσο τον οποίο  και παρέσυρε σε μία λίμνη. Ο  Νάρκισσος θεωρώντας πως αυτό που έβλεπε ήταν άλλη μία από τις νύμφες που τον κυνηγούσαν, ερωτεύτηκε  το είδωλό του και καθόταν με τις ώρες και το θαύμαζε, ενώ ταυτόχρονα παραπονιόταν που το πρόσωπο μέσα στο νερό δεν του έλεγε τίποτα, αλλά μόνο τον κοιτούσε. Ο Νάρκισσος μέσα στην απόλυτη ηρεμία, μαγεμένος από την αντανάκλασή του να καθρεφτίζεται στο νερό μιας πηγής, μένει να κοιτάζει το είδωλό του στη λίμνη, αδιαφορώντας για τον έρωτα της νύμφης Ηχούς. Εκεί μαρμαρώνει από την απελπισία του, καθώς δεν εκπληρώνεται ο έρωτάς που νοιώθει για τον εαυτό του, μέχρι που πεθαίνει. Παρ’ όλα αυτά οι θεοί τον λυπήθηκαν και στον τόπο όπου πέθανε φύτρωσε ο Νάρκισσος, ένα λουλούδι που στο εξής θα έφερε το όνομά του

Ο ναρκισσισμός ως όρος χρησιμοποιείται από επιστήμονες  για να περιγραφεί όχι μόνο ένα φυσιολογικό κομμάτι της ανθρώπινης κοινωνικής και συναισθηματικής εξέλιξης σαν ένα εξελικτικό στάδιο της ανάπτυξης του εαυτού όπου η εμφάνιση  ναρκισσιστικών χαρακτηριστικών είναι φυσιολογική , αλλά και για να αποδώσει χαρακτηριστικά προσωπικότητας στα πλαίσια της Ναρκισσιστικής διαταραχής. 

Η Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας (NPD)  πρώτη φορά συμπεριλήφθηκε ως διαταραχή προσωπικότητας στο Στατιστικό και Διαγνωστικό  Εγχειρίδιο Ψυχικών Ασθενειών το 1980 (DSM-III). Υπάρχουν δύο κύριοι τύποι ναρκισσισμού, ο “ Μεγαλεπίβολος ” Ναρκισσισμός  (Grandiose Narcissism) όπου τα κύρια χαρακτηριστικά είναι η μόνιμη αναζήτηση της προσοχής από τους άλλους, η εξωστρέφεια και η ανάγκη για κυριαρχία,και ο ” Ευάλωτος Ναρκισσισμός” (Vulnerable Narcissism) που χαρακτηρίζεται από διακριτικότητα ,συστολή και εσωστρέφεια καθώς και έντονα  συναισθήματα μειονεξίας.

Σύμφωνα με το DSM-5  τα άτομα με ναρκισσιστική διαταραχή της προσωπικότητας ( NPD ) εμφανίζουν μερικά ή όλα από τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:    

  • Αίσθηση μεγαλοπρέπειας ,σημαντικότητας
  • Εμμονή και  φαντασιώσεις σχετικές με εξουσία, επιτυχία, ευφυΐα, κτλ
  • Αυτο-αντίληψη ότι είναι μοναδικά, ανώτερα όντα 
  • Συνεχή ανάγκη για θαυμασμό από τους άλλους
  • Αίσθηση του δικαιώματος για ειδική μεταχείριση και υπακοή από τους άλλους
  • Εκμετάλλευση των άλλων για την επίτευξη προσωπικού οφέλους 
  • Απροθυμία να συμπάσχουν με τα συναισθήματα, τις επιθυμίες και τις ανάγκες των άλλων ανθρώπων, έλλειψη ενσυναίσθησης,
  • Ζηλοφθονία απέναντι στους άλλους, και την  πεποίθηση ότι οι άλλοι είναι εξίσου ζηλόφθονες 
  • Πομπώδη και αλαζονική συμπεριφορά

Πρόκειται για ένα μοτίβο επαναλαμβανόμενων και σταθερών τρόπων συμπεριφοράς που υποδηλώνουν την  παθολογική εμμονή με τον εαυτό αποκλείοντας άλλα άτομα σαν υποδεέστερα, και το εγωιστικό κυνήγι της ατομικής ευχαρίστησης,   της απόλυτης κυριαρχίας και της υπέρμετρης φιλοδοξίας που καταστρέφει κάθε απόπειρα ουσιαστικής επαφής με τους άλλους. Υπάρχει μεγάλη ανάγκη για θαυμασμό και μια μεγαλομανία στη φαντασία ή τη συμπεριφορά, ενώ απουσιάζουν τα συναισθήματα και η κατανόηση  για τους άλλους ανθρώπους Όλοι οι άνθρωποι έχουμε κάποια στοιχεία ναρκισσισμού στην προσωπικότητα μας ,όπως η αυταρέσκεια ,ο εγωισμός καθώς και η επικέντρωση στις ατομικές επιθυμίες και ανάγκες που συχνά όταν είναι υπερβολικές δημιουργούν ρήξη στις σχέσεις μας με τους άλλους.  Η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας αλλά και η εικόνα που προβάλλουμε στους άλλους είναι συχνά , είναι η γέφυρα του ναρκισσισμού με την κοινωνία. Η εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας και τα μηνύματα που δίνουμε στους άλλους για μας είναι συνυφασμένα με τα βιώματα και τα μηνύματα που πήραμε από την οικογένειά μας στην παιδική ηλικία. Όταν βέβαια αυτό συναντάται στην υπερβολή του, και έχει δυσμενείς επιπτώσεις στην λειτουργικότητα και στις σχέσεις του με τους άλλους τότε αναφερόμαστε σε διαταραχή προσωπικότητας.

Ο σύγχρονος πολιτισμός της πληροφορίας και της εικόνας  με την σαρωτική επικράτηση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης τείνει να τονίσει ότι η πλούσια, διάσημη και ελκυστική ζωή που προβάλλεται σαν αυτοσκοπός και στόχος της όποιας κοινωνικής δραστηριότητας  μπορεί να αποφέρει την απόλυτη ευτυχία και προσωπική ικανοποίηση από τη ζωή. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν έναν χώρο από τον οποίο συχνά τα άτομα με ναρκισσιστική διαταραχή αντλούν ικανοποίηση και αποκτούν  έλεγχο πάνω στους άλλους μέσω της συνεχόμενης αυτοπροβολής τους με σέλφι,και συνεχόμενα φωτογραφικά updates της προσωπικής ζωής τους,συμμετοχή σε διαδραστικά διαδικτυακά παιχνίδια.Όσο περισσότεροι είναι οι διαδικτυακοι φίλοι και όσα περισσότερα είναι τα “likes”που παίρνουν οι φωτογραφίες που ανεβάζουν τόσο τρέφεται η εικόνα του εαυτού τους και της ψεύτικης αυτοπεποίθησης τους.

Έρευνες έχουν συσχετίσει τον ναρκισσισμό με έντονη διαδικτυακή κοινωνική διάδραση,και πιθανή παθολογική χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης καθώς και την χρήση του για  αυτοπροβολή και για το χτίσιμο μιας ιδανικά πλασμένης ψεύτικης προσωπικής ταυτότητας εικόνας του εαυτού .που σε καμία περίπτωση δεν ανταποκρίνεται με την πραγματική εικόνα τους αλλά αυτής της εικόνας που θέλουν να επιβάλλουν στους άλλους.  

 

 

Βιβλιογραφικες αναφορές 

Laura E. Buffardi, W. Keith Campbell Narcissism and Social Networking Web Sites, Personality and Social Psychology Bulletin 34(10):1303-14 August 2008 retrieved on 04/01/20 research gate.net/publication/5253071_Narcissism_and_Social_Networking_Web_Sites

2020-01-10T16:21:59+00:00